Kısa cevap
Cebinizde C ya da CE sınıfı ehliyet bulunması sizi psikoteknik raporu almakla yükümlü kılmaz. Yükümlülük, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamındaki bir kamyonu ya da çekiciyi sürmeye başladığınızda doğar ve rapor beş yılda bir yenilenir. Tersinden bakınca ehliyet de raporun yerini tutmaz, ağır vasıta ehliyeti olan sürücü raporsuz yük taşıyamaz.
C ve CE sınıfı ehliyet neyi gösterir
Ehliyet sınıfı hangi aracı sürebileceğinizi gösterir. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 75. ve 76. maddelerine göre C sınıfı kamyon ve çekici, CE sınıfı ise C ile kullanılan araca 750 kilogramın üzerinde römork ya da yarı römork takılmış birleşik araçlar içindir. İki sınıf da 21 yaşını bitirenlere verilir, C için en az B sınıfı, CE için C sınıfı ehliyet sahibi olmak aranır.
CE sınıfı B, C ve C1 ile kullanılan araçları da kapsar. Bu sınıflar sürücünün araç kullanma yetkisini tanımlar, hangi işte çalıştığını söylemez.
Rapor yükümlülüğü nereden doğar
Dayanak trafik mevzuatındaki ehliyet sınıfları değil, taşımacılık mevzuatıdır. Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, yönetmelik kapsamındaki taşıtı kullanan şoförün psikoteknik raporunu her beş yılda bir almasını ister.
Bu yüzden bakılacak yer ehliyetin arkasındaki harf değil yapılan iştir. Bedel karşılığı yük taşıyan sürücü kamyonla da çekiciyle de kamyonetle de aynı kuralın içindedir. SRC belgesi için de aynı mantık geçerlidir, o da ehliyet sınıfına değil yürütülen taşıma işine bağlıdır.
Ehliyeti olup rapor aranmayan durumlar
C ya da CE sınıfını ilerde lazım olur diye almış, ancak yalnız kendi otomobilini kullanan sürücü rapor almak zorunda değildir. Yalnız hususi araç kullanmak psikoteknik zorunluluğu doğurmaz.
Kamu kurumlarının ticari olmayan taşımalarında araç süren personel için de genel kural zorunluluğun bulunmadığı yönündedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 2021 tarihli görüşü bu personelden SRC ve psikoteknik raporu aranmadığını değerlendirir, kurum kendi iç düzenlemesiyle yine de rapor isteyebilir.
Zorunluluk olmaması teste girilemeyeceği anlamına gelmez. Nakliye ya da dağıtım firması işe alacağı sürücü adayından dosyası için rapor isteyebilir, sürücü de kendi isteğiyle başvurabilir. Bu başvurularda da aynı 12 test uygulanır.
Rapor aranan durumlar
Aşağıdaki işlerden birine başladığınızda C ya da CE ehliyetinin yanında geçerli bir psikoteknik raporu da gerekir. Aynı işlerde yurt içinde SRC 4, yurt dışı seferde SRC 3 ayrıca sorulur.
Ücret almıyorum demek yeter mi
Her zaman yetmez. Ticari amaç gütmeden yalnız kendi esas işine ait eşyayı taşımak hususi taşımacılık sayılır ve K2 yetki belgesiyle yapılır. Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesi K1 ile K2 arasında ayrım yapmadığından, inşaat firmasının kendi malzemesini taşıyan kamyonunun şoförü de SRC ve psikoteknik raporu taşır.
Maddedeki istisna dardır ve raporu kapsamaz. Adına C1 ya da K2 belgesi düzenlenmiş gerçek kişi, belgesinde yalnız bir kamyonet kayıtlıysa ve onu kendisi kullanıyorsa SRC’den muaf tutulur. Kamyon bu istisnaya girmez, psikoteknik raporu ise istisnada da aranır.
Ehliyet, SRC ve rapor hangi sırayla tamamlanır
Ehliyet basamakları sırayla çıkılır, B sınıfından doğrudan CE’ye geçilemez. SRC kursu ile psikoteknik değerlendirme ise birbirini beklemez, kursa kayıtta rapor istenmediği için ikisi aynı dönemde yürütülebilir.
Kamyondan çekiciye geçen sürücünün SRC belgesini yeniden alması gerekmez. Yurt içinden uluslararası taşımaya geçildiğinde ise SRC 3 için fark derslerine devam edilip sınava girilir.
Denetimde ehliyet göstermek yeter mi
Yetmez. Yük taşıyan sürücünün raporu e-Devlet kaydından sorgulanır, kayıt yoksa ya da süresi dolmuşsa sürücü raporsuz sayılır ve 4925 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereği idari para cezası uygulanır. Sorumluluk sürücüyle sınırlı kalmaz, yetki belgesi sahibi firmanın da bu koşulları sağlayan şoförle çalışması gerekir.
Bir ihlal yüzünden ehliyeti geri alınan sürücüden istenen değerlendirme ayrı bir konudur ve beş yıllık raporla karşılanmaz.
