Kısa cevap
Bedel karşılığı arızalı ya da kazalı araç taşıyan kurtarıcının şoförü psikoteknik raporu almak zorundadır. Kurtarıcı K1 yetki belgesine özel amaçlı taşıt olarak yazılır, sürücüsü SRC 4 taşır ve raporunu beş yılda bir yeniler. Kamu kurumunun kendi kurtarıcısını süren personelde durum farklıdır.
Hangi çekiciden söz ediyoruz
Buradaki çekici, yolda kalan otomobili platformuna alan ya da liftle götüren oto kurtarıcıdır. Dorse bağlanan TIR çekicisi ayrı bir araçtır ve onun sürücüsü CE sınıfı ehliyetle çalışır.
Kurtarıcının yükü bir araçtır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği kamuya açık karayolunda motorlu taşıtla yapılan eşya taşımalarının tümünü kapsadığından, bu iş ücretle yapıldığında ticari eşya taşımacılığı sayılır. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 133. maddesi de çekilerek götürülmesi gereken araçların kurtarıcı adı verilen özel amaçlı taşıtlarla çekileceğini belirtir.
Rapor yükümlülüğü hangi maddeden geliyor
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesi, kapsamdaki taşıtı süren her şoförden işe uygun mesleki yeterlilik belgesi ve beş yılda bir alınan psikoteknik raporu ister. Kurtarıcıyla yapılan iş yurt içi eşya taşımacılığı olduğu için belge SRC 4’tür. Araç yurt dışına çıkacaksa SRC 3 gerekir.
Emniyet Genel Müdürlüğü 11 ile 17 Aralık 2023 arasında ülke genelinde eş zamanlı bir kurtarıcı ve çekici denetimi yaptı. Duyuruya göre 14.018 araç ve sürücü kontrol edildi, 190 araçta yetki belgesi, 148 sürücüde SRC ya da geçerli psikoteknik raporu bulunmadığı saptandı. Denetimde iki belgenin birlikte sorulduğu buradan anlaşılıyor.
Geçerli raporu olmayan sürücü denetimde raporsuz sayılır ve 4925 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereği idari para cezası uygulanır. SRC de eksikse o ceza ayrıca yazılır.
K1 belgesine özel amaçlı taşıt kaydı
K1, ticari amaçla eşya taşıyacaklara verilen yetki belgesidir. Olağan başvuruda gerçek kişiden en az bir birim taşıt ve 25 ton, tüzel kişiden en az iki birim taşıt ve 50 ton asgari kapasite beklenir. 14. madde kurtarıcıyı bu koşuldan ayırır, trafik tescil belgesinde özel amaçlı olarak tescil edilmiş taşıtla başvurandan bir birim taşıt dışında kapasite aranmaz.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı I. Bölge Müdürlüğü bu belgeyi K1Ö adıyla listeler ve belgeye yalnız özel amaçlı taşıt eklenebildiğini bildirir. Özelliğin ruhsatta yazılı olması gerekir, 24. madde özel amaçlı ve özel donanımlı taşıtların bu niteliğinin araç tescil belgesinde yer almasını ister.
Yetki belgesi işletmenin, SRC ve rapor sürücünün belgesidir. Kurtarıcının sahibi direksiyona kendisi oturuyorsa iki belge ondan da sorulur.
Ehliyet sınıfını ruhsat belirler
Aracın kurtarıcı diye anılması sınıfı göstermez, ruhsattaki cins ve azami yüklü ağırlık gösterir. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 75. ve 76. maddelerindeki basamaklar aşağıdadır.
C1 sınıfı 18, C sınıfı 21 yaşını bitirenlere verilir. Kurtarıcının arkasına römork bağlanacaksa römorkun ağırlığı BE, C1E ya da CE sınıfından birini gerekli kılabilir.
Kurtarıcı şoförünün dosyası
İşletme sahibi ya da filo sorumlusu her sürücü için aynı kalemleri izler. Raporda basılı kâğıt değil e-Devlet kaydı esas alınır.
Kamu kurtarıcısı ve kamu adına çekme işi
Yönetmeliğin 2. maddesi resmî taşıtlarla yapılan ticari olmayan taşımaları kapsam dışında bırakır. 34. maddenin son cümlesi de bu hizmetlerdeki taşıtları süren kamu personelinden SRC aranmayacağını yazar.
Psikoteknik konusunda iki görüş vardır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 29.11.2021 tarihli görüşü bu personelden rapor da aranmadığı yönündedir, aynı yazıda aktarılan Ulaştırma Bakanlığı görüşü ise personelin 34/1-e çerçevesinde değerlendirilebileceğini söyler. Belediyenin kendi kurtarıcısında şartı uygulamada kurumun işe alım ilanı ya da iç yönergesi belirler.
Özel firmanın kamu adına araç çekmesi ayrı bir konudur. Trafikten men edilen araçları götürme işinde öncelik, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 122. maddesi gereği trafik kuruluşlarının ve kamu kurumlarının kendi çekicilerindedir. İhtiyaç hâlinde iş büyükşehirde UKOME, diğer yerlerde il ve ilçe trafik komisyonu kararıyla özel kişilere verilebilir ve bu durumda çekici ile kurtarıcının sahibi ve şoförü için maddede sayılan suçlardan hüküm giymemiş olma şartı aranır.
Yolda kurtarıcı şoförünü bağlayan kurallar
Emniyet şeridinde çalışılan, gece çağrısına çıkılan bir işte hız ve mesafe tahmini, çevresel görüş ve tepki hızı kaza yerindeki manevranın temelidir. Trafik mevzuatı da bu işe özgü sınırlar koyar.
